Bootleg - co to właściwie jest ? Wiele osób zadaje sobie to pytanie, ale nie zawsze potrafi na nie odpowiedzieć. Wiemy mniej więcej, czym są bootlegi, ale nie wiemy właściwie nic o procesie ich powstawania i ich rodzajach. Mam nadzieję, że ten artykuł przybliży wiele pojęć związanych z bootlegami i technikaliami z nimi związanymi, a tym samym pozwoli wielu osobom zapoznać się z wieloma całkiem przydatnymi informacjami.

Według Wikipedii bootleg to angielski termin oznaczający nagranie muzyczne rozpowszechnianie bez zgody autora. Bootlegi pochodzą najczęściej z nielegalnych nagrań w czasie koncertów. Mogą to być słabej jakości nagrania, dokonywane za pomocą przenośnych magnetofonów przemycanych na koncert, lub profesjonalne nagrania bezpośrednio z konsoli miksera, dokonywane przez nieuczciwych operatorów dźwięku. Rzadziej są to nagrania okazjonalnych transmisji radiowych lub telewizyjnych z koncertów. Bardzo rzadkimi przypadkami są bootlegi tworzone na podstawie taśm kradzionych z archiwów wytwórni płytowych. Mogą to być również wykradzione nagrania z prób, lub nagrania demo.

Dla większości grup, szczególnie tych legendarnych z okresu świetności rocka, istnieją olbrzymie katalogi bootlegów, obejmujące niemal wszystkie występy tych grup. W przeszłości wydawane na winylowych płytach lub taśmach magnetofonowych i rozprowadzane kanałami półlegalnymi. W dobie Internetu dystrybucja bootlegów jest znacznie ułatwiona.

Ostatni akapit tej definicji odnosi się idealnie również do zespołu Metallica, którego setki bootlegów można spotkać w Internecie czy też na płytach i kasetach w prywatnych zbiorach fanów. W czasie wielu lat, jak technika podążała do przodu, bootlegi powstawały cały czas. Zmieniły się jednak sposoby ich nagrywania, oraz przede wszystkim ich jakość. W czasach gdy wielkości rzędu kilkunastu gigabajtów nikogo już nie szokują, powstają nagrania w bezstratnej jakości, świetne nagrania video o jakości DVD, dosyć często dochodzi do sytuacji że nagrania na starszych nośnikach nie są już akceptowane przy wymianach.

Jak możemy "na szybko" podzielić bootlegi ? Większości z nas najbardziej podstawowym podziałem wydaje się podział na bootlegi audio (zawierające tylko ścieżkę dźwiękową) oraz video (jak sama nazwa wskazuje to kompletny zapis występu wraz z wizją). Jest to podział jak najbardziej poprawny, za bardzo nic więcej nie można tu przecież wymyśleć. W dalszej części postaram się opisać każdy z rodzajów bootlegów, dzieląc je przy okazji na mniejsze części, mniejsze podgrupy. Postaram się też wyjaśnić różnicę między bootlegami stratnymi a bezstratnymi (tzw. lossless), oraz opisać na czym polegają generacje VHS, oraz DVD (w przypadku ripowania bootlegu VHS->DVD). Wszystkie różnice w/w bootlegów postaram się opisać najprościej jak potrafię, aby nawet laik po przeczytaniu tego materiału stał się bootlegowcem :P

Pierwszymi historycznie bootlegami były oczywiście bootlegi audio. Magnetofony przemycane na koncerty nagrywały każdy występ w całości, lub - jeśli skończyły się baterie lub ktoś został złapany przez ochronę (a takie przypadki też się zdarzały), częściowo. Bootlegi audio w postaci cyfrowej dzieli się na bootlegi lossy oraz lossless (czyli w formacie stratnym - najczęściej .mp3, oraz bezstratnym - pliki .flac .shn .ape .wav i inne). Najczęściej spotyka się nagrania w formacie mp3, w Internecie krąży mnóstwo tego typu bootlegów, a światowi traderzy posiadają kolekcje składające się z setek tego typu nagrań. Format mp3 zastąpił konieczność przechowywania muzyki na taśmie czy też innym nośniku, jednak jakość plików mp3 niektórym juz nie wystarcza. Dla osób które chcą posiadać koncert w idealnej jakości, powstały formaty bezstratne, które - mimo tego że zajmują mniej więcej dziesięciokrotnie więcej miejsca niż pliki mp3 - zyskały sobie olbrzymie rzesze fanów. Format mp3 ma to do siebie, że "odcina" pewien zakres częstotliwości najsłabiej słyszalny dla ludzkiego ucha. Wiele osób w ogóle tego nie zauważa i cieszy się muzyką, natomiast niektórzy twierdzą że potrafią wychwycić różnicę pomiędzy mp3 i formatem lossless i poświęcają olbrzymie wielkości pamięci, aby pomieścić swoje zbiory.

Okładka jednego z bardziej znanych bootlegów Metalliki - Live USA.
Za komuny do dostania w każdym sklepie muzycznym, bez hologramu oczywiście :)

Pojawił się jednak pewien problem, ponieważ niektóre osoby konwertują format mp3 do formatu bezstratnego, myśląc, że zyskają na jakości (co jest oczywiście kompletną bzdurą). Bootleg po takiej operacji zyskuje oczywiście, ale tylko i wyłącznie na objętości ! Należy pamiętać, że nigdy nie należy konwertować plików mp3 na jakikolwiek format bezstratny, ponieważ jest to po prostu bezsensowne i nie przynosi żadnych korzyści ! Jeśli jednak zdarzy się nam taka sytuacja, że nie jesteśmy pewni, czy dany bootleg nie został przypadkiem poddany takiej operacji, jest sposób na odróżnienie, czy plik jest przerobiony z mp3, czy rzeczywiście jest plikiem bezstratnym, nagranym bezpośrednio na koncercie i nie poddawany potem żadnej kompresji. Sprawdzić to możemy poddając wątpliwy plik analizie częstotliwościowej. Umożliwia to wiele programów do obróbki audio (np. Adobe Audition) Na czym polega taka analiza ? Program wykreśla nam charakterystykę częstotliwościową pliku (w zakresie 0-22kHz). Jeśli gdzieś w okolicach 16-17 kHz widać wyraźny spadek głośności, jest to na pewno plik stratny. Kompresja audio polega właśnie na wycięciu częstotliwości, na które człowiek reaguje najsłabiej, czyli właśnie wysokich częstotliwości. Oba typy plików widać na wykresach poniżej - widać wyraźną różnicę pomiędzy plikiem mp3 (skompresowanym) a wav (nie poddanym kompresji).

Dalej - bootlegi video, a więc cała seria w postaci VHS, VCD i DVD. Pierwsze bootlegi video jakie powstały, były z całą pewnością kręcone za pomocą kamer olbrzymich rozmiarów i niestety potrafiących nagrać obraz o wątpliwej jakości. Wszystkie bootlegi nagrywane za pomocą kamer na taśmę nazywamy ogólnie VHS. Przez pewien czas zapis na taśmie VHS był jedynym sposobem na zapisanie obrazu, aż do momentu, kiedy zapis bootlegów przejęły komputery. Wtedy to wszystkie bootlegi z taśmy konwertowano na formaty plików komputerowych, a więc np. mpg i avi. Bootlegi te ogólnie oznacza się jako VCD (Video-CD) - jednak już dziś wiemy o pewnej wadzie takiego postępowania. Podobnie jak w przypadku plików mp3 - obraz poddawany obróbce i konwersji był kompresowany, przez co ucierpiały zarówno ścieżka audio, jak i video. Jakość pogarszała się, ale za to bootleg taki zajmował z reguły jedną lub dwie płyty CD. Gdy nadeszła era DVD, wszystkie VCD z technicznego punktu widzenia nadają się tylko do kosza.

Warto tutaj wspomnieć o generacjach VHS. Generacja to ogólnie rzecz biorąc numer kopii, z której pochodzi dane nagranie. Przykładowo - kaseta VHS, która została nagrana bezpośrednio na koncercie i nie była od nikogo przegrywana nosi nazwę kopii master, a jeśli kaseta została przegrana z kopii master - to ma generację pierwszą itd. W razie nie możliwości dokładnego określenia którą generacją jest nasza kopia, często podaje się że ma generację: Low (kopia o niskim numerze, przykładowo druga, trzecia kopia), Mid (odpowiednio wyższe kopie) oraz High (czyli kopia o bardzo wysokim numerze, co wiąże się oczywiście z tym, że posiada słaba jakość, nieporównywalnie gorszą od kopii master).

Generacje mają też zastosowanie przy bootlegach dvd - czyli bootlegach o świetnej jakości, nie poddawanych kompresji. Na dzień dzisiejszy jeśli chodzi o bootlegi video, DVD z całą pewnością jest najpopularniejszym formatem zapisu danych video. Jeśli przy DVD podana jest generacja, oznacza to, z jakiej kasety (najczęściej kasety) został zgrany cały bootleg. Na przykład jeśli mamy podane, że DVD jest drugiej generacji - to krążek został nagrany przy użyciu kasety VHS, która została skopiowana z drugiej kopii taśmy master. Zarówno bootlegi DVD jak i VCD (ogólnie, formaty komputerowe) mają jedną wielką zaletę: nie ważne, ile razy skopiujesz dany materiał, zawsze pozostanie on w takiej samej jakości (niestety przy taśmach nie miało to zastosowania). Dlatego też przy bootlegach DVD nie mówi się o generacjach w sensie kopii płyty DVD, tylko taśmy VHS. Często niektóre bootlegi poddawane są tzn. upgrade`om, czyli zgraniu bootlegu od nowa, z taśmy o niższej generacji, Jest to oczywiście związane z polepszeniem się jakości. Gdy pojawiły się bootlegi DVD, cała machina związana ze zgrywaniem VHS na nośnik cyfrowy ruszyła od zera, gdyż kopiowanie VCD na DVD jest bezcelowe. Każdy bootleg DVD musi zostać zgrany od początku.

Podobnie jak w przypadku audio, bootlegi DVD są często tworzone przez delikatnie mówiąc nie koniecznie logicznie myślące osoby, które konwertują poddany kompresji bootleg VCD na DVD. Podobnie jak przy konwersji mp3 na lossless, jest to postępowanie bezsensowne, gdyż jakość się nie poprawia, powiększa się jedynie rozmiar bootlegu. Jak odróżnić, czy nasz bootleg DVD nie jest przypadkiem przerobiony z VCD ? Niestety, nie jest to takie proste i oczywiste, ale są na to sposoby, jak na przykład zbadanie jakie właściwości posiada dany materiał (np. za pomocą programu PowerDVD).

Bootleg jest na pewno przekonwertowany z VCD, jeśli:

1. Video compression mode - to MPEG-1

2. Jeśli rozdzielczość video to 352x240 (NTSC) lub 352x288 (PAL). MPEG-2 w tej rozdzielczości nie jest wtedy ani VCD, ani też DVD - ponieważ zgodnie ze standardem DVD video powinno mieć dwukrotnie większą rozdzielczość.

3. Jeśli rozdzielczość wynosi 480x480 (NTSC) lub 480x576 (PAL), bootleg jest przekonwertowany z S-VCD. Jakość jest lepsza niż w przypadku VCD, ale nie jest tak dobra jak w przypadku DVD.

4. Niski Bitrate - tutaj ciężko określić jest pojęcie niskiego bitrate - bo w większości DVD bitrate jest po prostu zmienny. W kazdym razie jeśli bootleg przez cały czas swego trwania nie przekracza 2-3 Mbps, to jest zgrany z VCD. DVD ma średnio przeważnie powyżej 7 Mbps.


Sprzęt, sposoby nagrywania i jakość zmieniają się. Dowód ?

Na koniec kilka oznaczeń, które spotyka się przy wszelakiej maści bootlegach. A więc źródła, skąd pochodzi nagranie (source) - w przypadku video spotykamy AUD (audience) - nagranie z publiczności, PRO (Professional Shot) - najczęściej zgrane z TV, lub nagrane w inny, ale profesjonalny sposób - MUL/MIX (Multiple Cams) - czyli zmiksowane nagranie z kilku kamer. Kolejnym oznaczeniem często spotykanym przy VHS i DVD to GEN (czyli opisywana wcześniej generacja bootlega). Video i audio quality - chyba nie ma co tłumaczyć - dla nie znających angielskiego - po prostu oznaczenie jakości. Przy DVD często mamy też informację czy materiał jest podzielony na chaptery, czy posiada menu, oraz czy zawiera jakieś dodatki.


Na chacie Yahoo w 2000 roku Lars powiedział:
"We have always and will always continue to condone allowing people to record our concerts and to freely trade live concerts"

Miejmy nadzieję że mówił to szczerze i nie przyjdą mu do głowy takie pomysły jak przy Napsterze...
To chyba tyle, wszelkie spostrzeżenia i opinie nt. tekstu mile widziane.

Kopiowanie i rozpowszechnianie, czy to w całości, czy też fragmentach - bez zgody autora - zabronione !
© 2005 by Didymos.